Lần đầu nghe người lớn nhắc "dạm ngõ xong rồi tính ăn hỏi, ăn hỏi rồi mới tới cưới", nhiều cặp đôi mới nhận ra đám cưới không phải một ngày mà là một chuỗi việc kéo dài vài tháng. Mỗi lễ có mục đích riêng, có người đi riêng, và bỏ bớt lễ nào cũng được miễn là hai gia đình đồng ý trước.
Dưới đây là toàn bộ chuỗi lễ xếp theo thứ tự, kèm việc phải làm ở mỗi lễ, để bạn biết mình đang ở đâu trong đó.
Sáu lễ và thứ tự của chúng
| Lễ | Ở đâu | Ai đi | Cách lễ cưới bao lâu |
|---|---|---|---|
| Dạm ngõ | Nhà gái | Vài người thân nhất của nhà trai | 3 đến 12 tháng |
| Ăn hỏi | Nhà gái | Đoàn nhà trai, có đội bê mâm quả | 1 tuần đến 3 tháng |
| Xin dâu | Nhà gái | Một hai người đại diện nhà trai | Ngay trước rước dâu |
| Rước dâu | Nhà gái rồi về nhà trai | Hai họ | Chính ngày cưới |
| Tiệc cưới | Nhà hàng hoặc tại nhà | Toàn bộ khách mời | Chính ngày cưới |
| Lại mặt | Nhà gái | Cô dâu chú rể | 1 đến 3 ngày sau cưới |
Không gia đình nào làm đủ và làm y nguyên cả sáu lễ. Nhiều nhà gộp xin dâu vào rước dâu, nhiều nhà bỏ lại mặt, và những cặp đôi ở hai miền thường gộp ăn hỏi với cưới thành một ngày.
Lễ dạm ngõ
Còn gọi là chạm ngõ, xem nhà, hoặc ở miền Nam là đám nói hay lễ giáp lời. Hai gia đình chính thức gặp nhau lần đầu ở lễ này.
Nhà trai sang nhà gái với một đoàn nhỏ, thường chỉ cha mẹ và một hai người lớn trong họ. Lễ vật rất nhẹ: trà, thuốc, bánh, một ít trái cây. Không cần mâm quả, không cần đội bê lễ.
Nội dung buổi đó là hai bên nhận nhau, nhà trai ngỏ ý muốn xin cưới, và hai nhà bàn những chuyện lớn: có làm ăn hỏi không, dự kiến cưới khoảng nào, tiệc bên nào tổ chức thế nào. Buổi này thường ngồi khoảng một đến hai tiếng rồi ăn cơm.
Dạm ngõ là lễ nhẹ nhất nhưng đặt nền cho mọi chuyện sau. Nếu có việc gì hai bên khác quan điểm, nên nói ở đây, đừng để đến gần ngày cưới mới bàn.
Lễ ăn hỏi
Còn gọi là đám hỏi hoặc lễ đính hôn. Từ lễ này, cô dâu chú rể được xem là đã hứa gả. Đây cũng là lễ đông người và có nghi thức rõ ràng nhất trước ngày cưới.
Nhà trai đi thành đoàn, mang theo mâm quả do một đội nam thanh niên bê, nhà gái có đội nữ tương ứng để đón. Số mâm và đồ trong mâm khác nhau theo miền và theo thỏa thuận giữa hai nhà, nên bàn trước ở buổi dạm ngõ.
Thứ tự thường diễn ra như sau: đoàn nhà trai đến đúng giờ đã hẹn, hai đội trao mâm quả, nhà gái mời đoàn vào, đại diện nhà trai nói lời xin hỏi, nhà gái nhận lễ, mẹ cô dâu mở mâm quả, cô dâu được đưa ra chào hai họ, hai bên làm lễ trước bàn thờ gia tiên, trao nhẫn hoặc trao đồ trang sức, rồi nhà gái lại quả cho nhà trai một phần lễ vật để mang về.
Sau ăn hỏi, nhiều nhà mời cơm thân mật cho hai họ. Từ lúc này trở đi, bạn có thể bắt đầu gửi thiệp cưới, vì ngày cưới đã chắc.
Lễ xin dâu
Xin dâu là một nghi thức ngắn, làm ngay trước lễ rước dâu, có nơi còn gọi là lễ xin giờ.
Mẹ chú rể cùng một người thân sang nhà gái trước đoàn rước dâu, mang một cơi trà và cau, báo rằng nhà trai đã sẵn sàng và xin phép đón dâu đúng giờ. Nhà gái nhận, đặt lên bàn thờ, rồi chuẩn bị để đón đoàn chính.
Miền Bắc còn giữ lễ này nhiều hơn. Rất nhiều gia đình hiện nay gộp luôn vào lễ rước dâu để đỡ một lượt đi lại, đặc biệt khi hai nhà cách nhau xa.
Lễ rước dâu
Đây là lễ chính, làm đúng ngày cưới và đúng giờ mà gia đình đã xem.
Đoàn nhà trai đến nhà gái, thường có xe hoa dẫn đầu. Hai bên giới thiệu, nhà trai xin phép đón cô dâu. Cô dâu chú rể làm lễ trước bàn thờ gia tiên nhà gái, thắp hương báo với tổ tiên và nhận lời dặn của cha mẹ. Đây cũng là lúc mẹ cô dâu trao của hồi môn.
Sau đó đoàn đưa cô dâu về nhà trai. Về đến nhà trai, hai bạn lại làm lễ gia tiên một lần nữa, lần này là để cô dâu chào tổ tiên bên chồng và chính thức được nhận vào nhà. Nghi thức này có nhiều chi tiết cần chuẩn bị trước, từ bàn thờ đến thứ tự khấn, nên có bài riêng về lễ gia tiên nói kỹ hơn.
Tiếp đó nhà trai mời trà nước, hai họ ngồi lại, rồi cả đoàn nghỉ để chuẩn bị cho tiệc.
Lễ lại mặt
Còn gọi là lễ nhị hỉ, có nơi gọi lễ tứ hỉ. Một đến ba ngày sau cưới, cô dâu chú rể mang một ít lễ vật về nhà gái, ăn cơm với cha mẹ vợ.
Ý nghĩa của lễ này là cô dâu về thăm lại cha mẹ ngay sau khi cưới, để nhà gái yên tâm, và để chú rể chính thức có mặt ở nhà vợ với tư cách con rể. Lễ rất nhẹ, không mời khách, không cần nghi thức.
Nhiều cặp đôi bây giờ bỏ lễ này vì đi tuần trăng mật ngay, hoặc vì nhà gái ở xa. Nếu bỏ thì nên nói trước với cha mẹ vợ để tránh hiểu lầm, và thay bằng một buổi về thăm ngay sau chuyến đi.
Khác nhau giữa các miền
| Miền Bắc | Miền Trung | Miền Nam | |
|---|---|---|---|
| Cách gọi | Dạm ngõ, ăn hỏi, cưới | Tương tự miền Bắc, nặng nghi thức hơn | Đám nói, đám hỏi, đám cưới |
| Số mâm quả | Thường số lẻ | Không cầu kỳ số lượng, chú trọng đủ lễ | Thường số chẵn |
| Giữ lễ xin dâu | Còn giữ nhiều | Có giữ | Phần lớn gộp vào rước dâu |
| Gộp lễ | Ít gộp hơn | Tùy nhà | Hay gộp hỏi và cưới cùng ngày |
Bảng trên chỉ là nét chung. Ngay trong một tỉnh, hai làng cũng có thể làm khác nhau. Nguyên tắc an toàn là theo lệ của chính dòng họ mình, đừng đọc trên mạng rồi áp vào.
Khi hai nhà ở xa và phải gộp lễ
Cặp đôi hai miền rất khó làm đủ chuỗi lễ, vì mỗi lễ là một chuyến bay cho cả đoàn. Thường các nhà xử lý theo mấy hướng sau.
Gộp ăn hỏi và rước dâu vào cùng một ngày. Buổi sáng nhà trai mang mâm quả sang làm lễ hỏi, xong nghỉ một lát rồi làm luôn lễ rước dâu, chiều hoặc tối là tiệc. Cách này phổ biến nhất ở miền Nam và với các cặp đôi xa quê.
Làm dạm ngõ trực tuyến. Hai gia đình gặp nhau qua video trước, rồi gặp trực tiếp một lần duy nhất vào ngày hỏi. Nghe có vẻ mới nhưng nhiều nhà đã làm và thấy ổn, miễn là buổi trực tuyến đó vẫn đầy đủ người lớn hai bên.
Rút đoàn. Thay vì cả họ đi, chỉ đi mười đến mười lăm người gồm cha mẹ, người lớn quan trọng và đội bê mâm quả. Đội bê có thể nhờ bạn bè tại chỗ của bên kia, không cần chở người đi cùng.
Ghi các lễ này lên thiệp thế nào
Khách chỉ cần biết họ được mời dự buổi nào, chứ không cần biết cả chuỗi lễ:
Chỉ ghi lễ có mời khách. Dạm ngõ, xin dâu, lại mặt là việc trong nhà, không ghi lên thiệp. Thiệp thường chỉ nói về lễ thành hôn hoặc vu quy và tiệc.
Ghi đúng tên lễ theo bên đứng tên mời. Thiệp nhà gái ghi lễ vu quy, thiệp nhà trai ghi lễ thành hôn hoặc tân hôn. Ghi lẫn là lỗi người lớn nhận ra ngay, và bốn tên lễ này khác nhau thế nào thì có bài riêng.
Nếu có nhiều mốc trong một ngày thì làm phần lịch trình. Ví dụ lễ gia tiên buổi sáng chỉ mời họ hàng gần, tiệc buổi tối mời tất cả. Thiệp giấy rất khó trình bày chuyện này cho gọn. Đây là lúc thiệp cưới online tiện hơn: mỗi mốc một dòng, kèm giờ và địa chỉ riêng.
Chuỗi lễ cưới hỏi nhìn qua thì dài, nhưng bỏ phần nghi thức ra thì bản chất chỉ là hai gia đình gặp nhau ba lần: một lần để nhận nhau, một lần để hứa, một lần để cưới. Gộp lễ hay giản lược lễ vì thế không phải là làm thiếu, miễn hai bên đã bàn với nhau.
Về thiệp, mốc cần nhớ là lễ ăn hỏi: xong lễ đó thì ngày cưới đã chắc và bạn gửi thiệp được. Nếu chưa biết chọn mẫu nào cho phần lễ truyền thống, xem nhóm mẫu thiệp phong cách truyền thống, và tham khảo lịch gửi thiệp cho từng nhóm khách để không ai nhận muộn.