Trong cả ngày cưới, có một khoảnh khắc mà cả hai họ đều lặng đi: lúc cô dâu chú rể quay vào bàn thờ, thắp hương, rồi chắp tay. Ảnh chụp ngày cưới thường có rất nhiều nụ cười, nhưng tấm ảnh khiến người ta nhìn lâu nhất lại thường là tấm này.
Lễ gia tiên là phần trang trọng nhất của đám cưới Việt, và cũng là phần nhiều cặp đôi bước vào mà không biết mình phải làm gì, chỉ chờ người lớn nhắc từng động tác. Thứ tự dưới đây nói rõ từng bước, để bạn không phải chờ ai nhắc.
Lễ gia tiên là gì và làm mấy lần
Lễ gia tiên là lễ báo với tổ tiên rằng gia đình có việc cưới, xin tổ tiên chứng giám và phù hộ cho đôi vợ chồng mới.
Trong một đám cưới đủ nghi thức, lễ này làm hai lần trong cùng một ngày:
Lần thứ nhất ở nhà gái, trong lễ rước dâu, trước khi cô dâu theo chồng. Ý nghĩa là cô dâu thưa với tổ tiên rằng mình sắp đi, và cảm ơn nơi đã sinh ra mình.
Lần thứ hai ở nhà trai, sau khi đoàn rước dâu về tới. Lần này là để cô dâu chào tổ tiên bên chồng và được chính thức nhận làm người trong nhà.
Ngoài ra nhiều gia đình còn làm lễ gia tiên trong ngày ăn hỏi, khi nhà trai mang mâm quả sang. Lễ ở ngày ăn hỏi nhẹ hơn, chủ yếu là dâng lễ vật lên bàn thờ chứ chưa có phần trao dâu nhận dâu.
Bàn thờ cần chuẩn bị những gì
Bàn thờ nên được chuẩn bị xong từ tối hôm trước, không để đến sáng ngày cưới mới làm, vì hôm đó nhà sẽ rất đông và rất gấp.
Dọn và lau bàn thờ. Việc này làm trước tiên, thường do người lớn trong nhà lo. Nếu có ảnh thờ thì lau sạch, sắp lại cho ngay ngắn.
Hương, đèn hoặc nến. Một đôi đèn hoặc đôi nến đặt hai bên, thắp trước khi bắt đầu lễ. Nhiều nhà dùng đôi nến đỏ có gắn chữ Hỷ, và ở một số vùng, nến này do nhà trai mang sang trong mâm quả.
Hoa tươi. Một hoặc hai bình, thường hoa màu đỏ hoặc vàng. Tránh hoa đã nở rũ hay hoa có mùi quá nồng.
Mâm ngũ quả. Năm loại quả, chọn quả tròn đầy, màu tươi. Bày cân đối hai bên hoặc một mâm ở giữa.
Trà, rượu và một chén nước sạch. Rượu và trà thường lấy từ mâm quả nhà trai mang sang, để đúng nghĩa là lễ vật của nhà trai dâng lên tổ tiên nhà gái.
Xôi và gà luộc, hoặc heo quay, tùy lệ từng nhà. Một số gia đình chỉ dùng lễ ngọt gồm bánh trái, không có lễ mặn.
Phông chữ Hỷ hoặc khăn phủ đỏ. Nhiều nhà thuê trang trí bàn thờ gia tiên với phông đỏ, chữ Hỷ và hoa. Nếu thuê, nên hẹn thợ đến từ chiều hôm trước và nói rõ bàn thờ nhà bạn cao rộng bao nhiêu.
Một lưu ý hay bị quên: chuẩn bị sẵn bật lửa và một chỗ để cắm hương cho thuận tay. Chuyện rất nhỏ, nhưng lúc hai họ đã đứng vòng quanh chờ mà còn phải đi tìm bật lửa thì lúng túng hẳn.
Ai chủ trì và ai đứng ở đâu
Người chủ trì là người lớn tuổi nhất, có vai vế trong họ, thường là ông nội, bác trưởng hoặc cha của cô dâu. Người này nói lời khấn và điều khiển thứ tự. Nên nhờ trước, đừng để hôm đó mới hỏi ai làm.
Cô dâu chú rể đứng trước bàn thờ theo lệ nam tả nữ hữu: chú rể bên trái, cô dâu bên phải, tính theo hướng người dự nhìn vào bàn thờ. Một số nơi làm khác, nên hỏi người chủ trì trước cho chắc.
Cha mẹ hai bên đứng phía sau đôi trẻ, cũng theo lệ đó: nhà trai bên trái, nhà gái bên phải.
Họ hàng và khách đứng vòng ngoài. Lúc này nên nhờ một người nhắc mọi người bớt nói chuyện và lùi ra để thợ ảnh còn chỗ. Nghi thức chỉ vài phút, nhưng ồn quá thì mất hết không khí.
Thứ tự nghi thức ở nhà gái
- Đoàn nhà trai vào nhà, hai bên chào nhau, đại diện nhà trai xin phép làm lễ.
- Nhà gái mời đoàn đặt lễ vật lên bàn thờ. Trà, rượu, nến được lấy ra từ mâm quả.
- Người chủ trì thắp đèn hoặc nến, thắp hương, rồi khấn báo với tổ tiên về việc cưới, xin tổ tiên chứng giám.
- Chú rể và cô dâu nhận hương, cùng thắp, cắm vào lư hương rồi chắp tay vái. Số lần vái theo lệ từng nhà, người chủ trì sẽ nhắc.
- Hai bạn quay ra vái cha mẹ cô dâu. Cha hoặc mẹ nói vài lời dặn dò.
- Mẹ cô dâu trao của hồi môn. Nhiều nhà làm ngay tại đây, một số nhà làm trong phòng riêng từ trước.
- Đại diện nhà trai xin phép đón dâu, nhà gái đồng ý, cô dâu chào họ hàng rồi theo đoàn ra xe.
Cả phần nghi thức này thường mất từ mười lăm đến ba mươi phút. Nếu gia đình đã xem giờ thì giờ đã chọn được tính ở bước thứ ba, lúc thắp hương, nên đoàn nhà trai cần đến sớm hơn ít nhất hai mươi phút.
Ở nhà trai khác gì
Về cơ bản thì giống, chỉ đổi vai và đổi ý nghĩa.
Khi đoàn về tới, mẹ chú rể hoặc một người lớn trong họ dẫn cô dâu vào nhà, thường là dắt tay qua cửa. Sau đó hai bạn làm lễ trước bàn thờ nhà trai. Lần này lời khấn là báo với tổ tiên rằng nhà đã có con dâu mới, xin nhận cô dâu vào nhà.
Sau lễ, cô dâu vái chào cha mẹ chồng và họ hàng bên chồng. Ở nhiều nhà, đây là lúc mẹ chồng trao trang sức hoặc kỷ vật cho cô dâu. Rồi cả nhà mời trà nước, hai họ ngồi lại nói chuyện trước khi nghỉ để chuẩn bị cho tiệc.
Một chi tiết nên chuẩn bị trước: nhà trai dọn sẵn một phòng để cô dâu nghỉ và sửa lại tóc, trang phục. Cô dâu vừa đi đường xa, vừa qua một buổi lễ, và còn cả buổi tiệc phía trước.
Khi nhà không có bàn thờ riêng
Chuyện này rất hay gặp ở thành phố, với nhà chung cư hoặc nhà thuê. Có mấy hướng xử lý.
Làm lễ ở nhà ông bà hoặc nhà thờ họ. Nếu dòng họ có nhà thờ họ hoặc nhà bác trưởng có bàn thờ chính, nhiều nhà đưa đoàn về đó làm lễ. Cách này trang trọng nhất nhưng phải tính thêm thời gian di chuyển.
Lập bàn thờ tạm. Dùng một bàn cao, phủ khăn đỏ, đặt bát hương, đôi nến, hoa, mâm quả và ảnh thờ nếu có. Người lớn trong nhà sẽ biết cách bày. Cách này phổ biến nhất ở chung cư.
Gia đình theo đạo. Với các gia đình theo Công giáo, phần nghi thức chính là lễ cưới ở nhà thờ, còn ở nhà thường có một phần đơn giản hơn để hai bạn kính nhớ ông bà và nhận lời chúc của cha mẹ, không thắp hương khấn. Cách làm cụ thể nên theo hướng dẫn của gia đình và của nhà thờ.
Trong mọi trường hợp, việc cần làm là hỏi người lớn trong chính dòng họ mình. Lễ gia tiên là việc của gia đình, không có một chuẩn chung cho cả nước, và làm theo lệ nhà mình luôn đúng hơn làm theo bài đọc trên mạng.
Những chi tiết nhỏ dễ sai
Trang phục. Cô dâu chú rể nên mặc áo dài cho phần lễ gia tiên, đổi sang váy cưới hoặc vest cho phần tiệc. Nếu chỉ chuẩn bị một bộ, hãy chọn áo dài, vì đây là phần nghi thức.
Giày. Nhiều nhà có tục bỏ giày khi vào khu bàn thờ. Nên hỏi trước, và nếu cô dâu phải bỏ giày cao gót thì chuẩn bị sẵn một đôi đế bẹt.
Hương. Không cắm hương bằng cách châm vào nén hương đang cháy của người khác, và không thổi tắt lửa mà nên phẩy nhẹ. Người chủ trì sẽ nhắc, nhưng biết trước thì đỡ bối rối.
Điện thoại. Nhờ ai đó nhắc mọi người tắt tiếng. Một cuộc gọi vang lên giữa lúc khấn là chuyện không ai muốn.
Thợ ảnh. Nói trước với thợ rằng đây là phần cần ảnh, nhưng không được đứng chen giữa đôi trẻ và bàn thờ. Nhiều nhà kiêng chuyện này.
Lễ gia tiên và tấm thiệp
Lễ gia tiên là việc trong nhà, chỉ họ hàng gần có mặt, nên không mời khách chung và không ghi thành một dòng mời trên thiệp.
Nhưng nếu trong ngày cưới có nhiều mốc, ví dụ lễ gia tiên buổi sáng cho họ hàng và tiệc buổi tối cho tất cả khách, thì người được mời cả hai cần biết mình có mặt lúc nào và ở đâu. Cách xếp các mốc đó cho gọn nằm ở bài trình tự một buổi tiệc cưới theo giờ.
Còn những tấm ảnh chụp trong lễ gia tiên, với áo dài và bàn thờ đỏ, thường là ảnh đẹp nhất để dùng cho thiệp. Nếu bạn thích hướng đó, xem nhóm mẫu thiệp phong cách truyền thống và cách chọn ảnh cho thiệp trước khi chốt mẫu.